الختل : نيرنگ . الملأ : گروه و جماعت . الصّدر : هيبت . الصّمد : قصد . ساختار ادبى الحكمان : نائب فاعل « حكّم » است . ليحييى : « أن » مقدر به آن نصب مىدهد . آت : مضارع مجزوم به « لم » است . لا أبا لكم : لاى نفى جنس و « أبا » اسم آن و « لكم » خبر آن است . استثناؤنا : فاعل « سبق » است . سوء رأيهما : مفعول است . شرح و تفسير ( فإنّما حكم الحكمان ليحييا ما أحيا القرآن و يميتا ما أمات القرآن ) امام عليه السّلام با معاويه و گروهش برپايه قرآن جنگيد ؛ همان‌گونه كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله پيش از اين با ابو سفيان براى اثبات نزول قرآن جنگ كرد . اين قضيه را حديث زير از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله گواهى مىدهد كه نسايى در « خصائص » و ابو نعيم در « حلية الاولياء » و حاكم در « مستدرك » نقل كرده‌اند : « مردى از شما با مردم براى تأويل قرآن مىجنگد ؛ همان‌گونه كه من براى تنزيل آن جنگيدم . » « 1 » وقتى از

--> ( 1 ) . « ان رجلا منكم يقاتل الناس على تاويل القران كما قاتلت على تنزيله » مجمع الزوائد : 5 / 186 و 9 / 133 ؛ خصائص نسائى : 40 و 166 .